ارتوزایلین چیست

ارتوزایلین با فرمول شیمیایی C₆H₄(CH₃)₂ ماده ای بی رنگ و شفاف و با بوی شیرین و معطر است که به عنوان یک نوع زایلین شناخته می‌شود.

این ماده در آب نامحلول است، اما به راحتی با بسیاری از حلال های آلی مخلوط می شود.

ساختار ارتوزایلین

زایلین‌ها مجموعه‌ای از ترکیبات آلی هستند که از لحاظ ساختاری شباهت به بنزن دارند و در هسته آنها یک یا چند اتم هیدروژن با یک زنجیره الکلی یا الکیل جایگزین شده است.

این ماده از یک گروه متیل (CH3) که در موقعیت ارتباطی با اورتو (o-) و با هسته بنزن است قرار داده شده است.

این ترکیب به طور طبیعی در برخی مواد مختلف مانند نفت خام یافت می‌شود.

مشخصه های این محصول در زیر ذکر شده است

نقطه ذوب

(کلوین 249 ، فارنهایت °11-) درجه سلسیوس °24- 

نقطه جوش

(کلوین 417.5 ، فارنهایت °291.9) درجه سلسیوس °144.4

ظاهر

مایع بی رنگ

جرم مولی

(g.mol-1) 106.168

تفاوت ارتوزایلین با دیگر زایلین ها

تفاوت اصلی ارتوزایلین با سایر زایلین‌ها در ساختار شیمیایی آنهاست:

• سایر زایلین‌ها مانند پارازایلین، متازایلین و اورتوزایلین دارای ساختار حلقوی هستند.
• اما ارتوزایلین دارای ساختار خطی (غیر حلقوی) است.

این تفاوت ساختاری باعث تفاوت در خواص فیزیکی و شیمیایی ارتوزایلین با سایر ایزومرهای زایلین هم می‌شود:

• • ارتوزایلین نقطه جوش و فشار بخار بالاتری نسبت به دیگر زایلین‌ها دارد.
  • ارتوزایلین واکنش‌پذیری شیمیایی کمتر و پایداری بیشتری در برابر حرارت و اکسیداسیون دارد.
  • ارتوزایلین خلوص بالاتری نسبت به سایر ایزومرها دارد.
  • ارتوزایلین در مقایسه با پارازایلین، حلالیت کمتری در آب دارد.

در مجموع، خواص منحصربفرد ارتوزایلین باعث شده تا کاربردهای ویژه‌ای در صنایع شیمیایی و پتروشیمی داشته باشد

کاربردهای ارتوزایلین

از o-Xylene به عنوان یک حلال در صنعت نفت و گاز، پلاستیک‌، چسب و رزین، پلیمر، رنگ و مواد شیمیایی دیگر استفاده می‌شود.

ارتوزایلین در مقایسه با دیگر زایلین ها به دلیل انعطاف‌پذیری و مقاومت بالا به طور گسترده در تولید تجهیزات پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، در ساخت کفش‌های ارتوپدی، بندهای استخوانی به کار می‌رود.

ارتوزایلین به دلیل خواص ضدباکتریایی و ضدالتهابی خود، می‌تواند در فرآیند بهبودی پس از جراحی‌ها و آسیب‌های جسمانی کمک کند. همچنین، این ماده قابلیت تسهیل در بهبودی زخم‌های مزمن را داراست.

ارزش سهم بازار جهانی ارتوزایلین

بنابر آمار و اطلاعات موجود، پیش‌بینی می‌شود ارزش سهم بازار جهانی ارتوزایلین در سال 2023 میلادی به موارد زیر باشد:

حجم بازار جهانی ارتوزایلین در سال 2023 حدود 4.5 میلیون تن تخمین زده می‌شود.

با توجه به قیمت فعلی ارتوزایلین، که حدود 1100 تا 1200 دلار آمریکا به ازای هر تن است، ارزش کل بازار جهانی ارتوزایلین در سال 2023 حدود 5 میلیارد دلار خواهد بود.

سهم آسیا از بازار جهانی ارتوزایلین حدود 65 درصد و سهم اروپا و آمریکای شمالی حدود 30 درصد تخمین زده می‌شود.

بنابراین ارزش سهم بازار جهانی ارتوزایلین برای آسیا حدود 3.25 میلیارد دلار و برای اروپا و آمریکای شمالی حدود 1.5 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

چین، هند و کره جنوبی از بزرگترین تولیدکنندگان ارتوزایلین در آسیا هستند.

البته این ارقام برآوردی بوده و بسته به شرایط اقتصادی و تقاضای بازار ممکن است در سال 2023 تغییراتی داشته باشد.

چند تولیدکننده بزرگ و مطرح ارتوزایلین در دنیا عبارتند از:

• • شرکت ExxonMobil Chemical از آمریکا – بزرگ‌ترین تولیدکننده جهانی ارتوزایلین
  • شرکت Reliance Industries از هند – دومین تولیدکننده بزرگ ارتوزایلین در جهان
  • شرکت BASF از آلمان – یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان اروپایی ارتوزایلین
  • شرکت Lanzhou Petrochemical از چین – بزرگترین تولیدکننده ارتوزایلین در چین
  • شرکت Lotte Chemical از کره جنوبی – تولیدکننده بزرگ ارتوزایلین در آسیا
  • شرکت Nizhnekamskneftekhim از روسیه – یکی از تولیدکنندگان عمده ارتوزایلین در اروپا و آسیا
  • شرکت Cepsa از اسپانیا – از تولیدکنندگان مهم ارتوزایلین در اروپا
  • شرکت GS Caltex از کره جنوبی – دومین تولیدکننده بزرگ ارتوزایلین در کره جنوبی

مضرات و خطرات ارتوزایلین ها

برخی از مهمترین خطرات و آثار مضر ارتوزایلین برای سلامت انسان و محیط زیست عبارتند از:

سرطان‌زایی

ارتوزایلین جزء مواد سرطان‌زای گروه 1 طبقه‌بندی سازمان بهداشت جهانی است و می‌تواند منجر به ایجاد سرطان‌هایی مانند لوسمی شود.

آسیب‌های کلیوی

قرار گرفتن در معرض ارتوزایلین به مدت طولانی می‌تواند باعث صدمه به کلیه‌ها شود.

آسیب به سیستم عصبی

ارتوزایلین می‌تواند باعث اختلالات عصبی مانند بی‌حسی اندام‌ها شود.

تحریک‌کنندگی

در معرض ارتوزایلین می‌تواند منجر به تحریک چشم‌ها، پوست و سیستم تنفسی شود.

آسیب مغز استخوان

ارتوزایلین می‌تواند باعث کاهش سلول‌های مغز استخوان و کم‌خونی شود.

آلودگی محیط زیست

ارتوزایلین می‌تواند منابع آب و خاک را آلوده کند و برای موجودات زنده مضر باشد.

بنابراین کارگرانی که در معرض ارتوزایلین هستند باید حتماً از وسایل ایمنی و حفاظتی استفاده کنند.