بوتیل آکریلات چیست

بوتیل آکریلات نیز ماده‌ای شفاف و بی‌رنگ با بوی تند و میوه‌ای است که از لحاظ شیمیایی نیز ماده‌ای جالب‌ توجه است.

این ماده یکی از مهم‌ترین استرهای اسید آکریلیک به شمار می‌رود.

بوتیل آکریلات علاوه‌ بر این‌ که ماده اولیه یک‌ سری از صنایع استراتژیک شمرده شده است.

به علت قدرت بالای آن در پلیمر شدن و همچنین انعطاف‌پذیری که در محصولات نهایی ایجاد می‌کند، بوتیل آکریلات یکی از پرکاربردترین مواد اولیه در صنایع شیمیایی می‌باشد.

این ترکیب فعال به عنوان ساختار اصلی تولید انواع پلیمرها و کوپلیمرها می‌باشد.

که در زندگی روزمره کاربردهای مختلفی در میزان از رنگ دیوارهای خانگی تا چسب پشت برچسب‌ها دارند.

ویژگی‌های شیمیایی و فیزیکی بوتیل آکریلات

بوتیل آکریلات از واکنش استریفیکاسیون اسید آکریلیک با  نرمال بوتانول در حضور یک کاتالیزور اسیدی تولید می‌شود.

• نقطه جوش: حدود ۱۴۵ درجه سانتی‌گراد.
• حلالیت : در آب به مقدار کمی حل می‌شود اما در اکثر حلال‌های آلی کاملاً محلول است.
• واکنش‌پذیری: به منظور اجتناب از واکنش های ناخواسته، در مراحل انبار کردن و حمل و نقل به این ماده مقداری بازدارنده مانند هیدروکینون اضافه می گردد. این ماده به شدت تمایل به پليمريزاسيون شدن دارد.
• دمای انتقال شیشه‌ای: (Tg) یکی از ویژگی‌های کلیدی بوتیل آکریلات، پایین بودن دمای انتقال شیشه‌ای آن (حدود ۴۵- درجه سانتی‌گراد) است. این ویژگی باعث می‌شود پلیمرهای حاصل از آن بسیار نرم و منعطف باشند.

کاربردهای اصلی بوتیل آکریلات

این ماده از قابلیت تطبیق‌پذیری بالایی برخوردار است و به همین دلیل در صنایع مختلفی وارد شده است. که آنها شامل:

صنعت رنگ و پوشش (Coatings)

شرکت های تولید رنگ بیشترین میزان مصرف بوتیل آکریلات را به خود اختصاص داده اند.

 به دلیل مقاومت خوب در برابر اشعهUV، ثبات رنگ و انعطاف‌پذیری، در تولید رنگ‌های پایه آب (اکریلیک) برای نمای ساختمان و داخل منازل استفاده می‌شود.

این رنگ‌ها سازگار با محیط زیست بوده و جایگزین مناسب و سازگار برای رنگ‌های روغنی پایه حلال نفتی می‌باشند.

چسب‌ها و درزگیرها (Adhesives & Sealants)

بوتیل آکریلات مولکولی است که در تولید چسب‌های حساس به فشار (PSA) به کار برده می‌شود.

چسب‌های نواری، لیبل‌ها، و برچسب‌های تبلیغاتی خاصیت چسبندگی و کشسانی خود را مدیون این ماده هستند.

صنایع نساجی و چرم

در تولید پارچه‌های بدون بافت (Non-woven) به عنوان ماده‌ای مکمل برای بهبود لایه زیرین پارچه و مقاومت در برابر شستشو استفاده می‌شود.

و در صنعت چرم نیز برای ایجاد لایه‌های محافظ و براق به کار می‌رود.

پلاستیک‌ها و رزین‌های مهندسی

به عنوان تعدیل‌کننده ضربه، در تولید بعضی پلاستیک‌ها برای کمتر شدن شکنندگی و بالا رفتن استحکام محصول در حرارت و دما پایین استفاده می شود.

سهم بازار جهانی بوتیل آکریلات

به جرات می توان گفت بازار جهانی بوتیل آکریلات یکی از بازارهای فعال در عرصه پتروشیمی می‌باشد.

اندازه بازار و نرخ رشد

براساس گزارش‌های تحلیل بازار، بازار جهانی این محصول در سال‌های 2023 تا 2025 شاهد یک ارزش سالانه با نرخ رشد سالانه مرکب (CAGR) حدود 4.5 تا 5 درصد خواهد بود.

ارزش بازار بوتیل آکریلات پیش‌بینی می‌شود تا سال 2030 بیش از 6 میلیارد دلار برسد.

تحلیل منطقه‌ای

آسیا-اقیانوسیه (قطب اصلی):  بیش از 50% از سهم بازار جهانی به منطقه آسیا و اقیانوسیه تعلق دارد.

که از سوی دیگر کشور چین، بزرگترین تولیدکننده و مصرف‌کننده بوتیل آکریلات در جهان است.

رشد سریع صنعت ساخت و ساز و ساختمان  و بسته بندی در هند و جنوب شرقی قاره آسیا تقاضا در این منطقه را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

آمریکای شمالی و اروپا : این نواحی در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند. در این بازارها تمرکز بیشتر بر روی کالاهای باکیفیت و رعایت موازین زیست محیطی به خصوص کاهش ترکیبات فرار ترکیبات آلی یا VOC است.

وضعیت بوتیل آکریلات در بازار ایران

در خاورمیانه و به واسطه سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی و منابع نفتی، ایران به یکی از تولیدکنندگان کلیدی این محصول تبدیل شده است.

تولید بوتیل آکریلات در ایران

پتروشیمی شازند اراک بزرگترین و اصلی‌ترین تولیدکننده‌ی بوتیل آکریلات در ایران است.

این واحد تولیدی نیازهای بخش وسیعی از صنایع پایین‌دستی رنگ و رزین در کشور را تأمین می‌کند.

خودکفایی : ایران در زمینهٔ تولید این ماده به خودکفایی نسبی رسیده است.

اما در مقاطعی به دلیل افزایش تقاضای داخلی به سبب رونق در ساخت‌وساز، یا در مواقعی که واحد تولیدی به فاز تعمیرات می‌رود، ناچار به واردات این ماده از چین یا کره‌جنوبی انجام می‌شود.

صادرات: پتروشیمی شازند بخشی از تولید خود را به کشورهای همجوار از جمله ترکیه، عراق و کشورهای آسیای مرکزی صادر می‌کند که ارز خارجی خوبی به صنعت پتروشیمی می‌آورد.

چالش‌های بازار ایران

چالش‌هایی مانند نوسانات نرخ ارز، قیمت‌گذاری قراردادهای آتی کالا و وابستگی قیمت نهایی به خوراک پتروشیمی (پروپیلن و بوتانول) تأمین مواد اولیه را برای تولیدکنندگان رنگ و چسب دشوار می‌کند.

بزرگترین شرکت‌های تولیدکننده بوتیل آکریلات در جهان

در میان غول‌های صنایع شیمیایی و پتروشیمی دنیا که از ظرفیت‌های تولیدی بالایی هم برخوردارند، بازار این ماده تولیدی در انحصار چند پتروشیمی بزرگ است.

• BASF (آلمان) : این کمپانی از جمله بزرگترین شرکتهای سازنده مواد شیمیایی در جهان می باشد. که این شرکت در زمینه آکریلات ها در اروپا، آمریکا و آسیا سایت های تولیدی متعدی نیز دارد.
• Arkema (فرانسه) : این شرکت از پیشگامان صنعت آکریلیک است که بر نوآوری در این حوزه تمرکز ویژه دارد.
• The Dow Chemical Company (آمریکا) : تأمین‌کننده اصلی بازار آمریکای شمالی و تولیدکننده رزین‌های پایه آکریلیک.
• LG Chem (کره جنوبی) : یکی از بزرگترین تولیدکنندگان در آسیا که محصولات خود را به سراسر جهان از جمله ایران صادر می‌کند.
• Nippon Shokubai (ژاپن) : شرکتی پیشرو در فناوری تولید اسید آکریلیک و استرهای آن.
• Sinopec و PetroChina (چین) : این شرکت‌ها با تکیه بر بازار داخلی عظیم چین، حجم تولید بسیار بالایی دارند.

قیمت جهانی بوتیل آکریلات و عوامل مؤثر بر آن

قیمت بوتیل آکریلات ثابت نیست و به صورت هفتگی در بازارهای جهانی مانند Platts یا (ICIS) تغییر می‌کند.

نوسان قیمت این محصول در هر تن متری (Metric Ton) معمولا بین ۱۱۰۰ تا ۱۶۰۰ دلار است.

عوامل تعیین‌کننده قیمت

• قیمت خوراک : (Propylene & n-Butanol) : از آنجا که اسید آکریلیک از پروپیلن مشتق می‌شود، هرگونه تغییر در قیمت نفت خام و گاز طبیعی که منجر به تغییر قیمت پروپیلن شود، و مستقیماً بر قیمت بوتیل آکریلات اثر می‌گذارد.
• تعادل عرضه و تقاضا : ر رشد یا رکود در صنعت ساخت و ساز جهانی تأثیر مستقیم بر تقاضا برای رنگ و از این رو بر بوتیل آکریلات دارد
• هزینه‌های انرژی و حمل و نقل : با توجه به آتش‌زایی و شرایط نگهداری خاص، هزینه‌های لجستیک نیز بخش قابل توجهی از قیمت نهایی را تشکیل می‌دهد.
• مسائل زیست‌محیطی در چین : در چند سال گذشته، محدودیت‌های زیست‌محیطی و تعطیلی‌های مقطعی برخی کارخانه‌های تولیدی در کشور چین به بازارهای جهانی شوک قیمتی وارد کرده است.

آینده بازار و روندهای نوظهور

جهان به سمت محصولات ‘سبز’ در حال حرکت است. صنعت بوتیل اکریلات نیز شاهد دو روند عمده است.

• بیو-بوتیل آکریلات :  تحقیقات گسترده‌ای برای تولید این ماده از منابع تجدیدپذیر (مانند ذرت یا ضایعات کشاورزی) به جای مشتقات نفتی در حال انجام است.
• کاهش انتشار VOC :  تقاضا برای رزین‌های آکریلیکی که در فرمولاسیون آن‌ها نیاز کمتری به حلال‌های شیمیایی باشد، رو به افزایش است. این موضوع باعث می‌شود که کیفیت و خلوص بوتیل آکریلات تولیدی اهمیت بیشتری پیدا کند.